5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve 7527 sayılı değişiklik (2024)
Hayvan sahiplerinin bakım, koruma ve kayıt yükümlülüklerinin ana kanunu. 2 Ağustos 2024'te yürürlüğe giren 7527 sayılı Kanun ile sahipsiz hayvan yönetimi ve cezalar yeniden düzenlendi.
Kedi ve köpek sahipleri hayvanlarını dijital kimliklendirme yöntemleriyle kayıt altına aldırmakla yükümlüdür. Ev hayvanını terk etmek yasaktır. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Yasal düzey: yasal.
Mikroçip ile kimliklendirme ve PETVET kaydı zorunluluğu
Sahipli kedi, köpek ve gelinciklerin (ferret) mikroçiple kimliklendirilip Ev Hayvanı Kayıt Sistemi'ne (PETVET) kaydı zorunludur. Mevcut hayvanlar için son geçiş tarihi 31.12.2025 idi; yeni doğanlar için doğumdan itibaren en geç 6 ay içinde başvuru gerekir.
Dayanak: Kedi, Köpek ve Gelinciklerin Kimliklendirilmesi ve Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik (RG 26.02.2018/30344). İlk geçiş süresi 31.12.2021, sonra 31.12.2022 idi; 05.03.2025 tarihli değişiklikle (RG 32832) mevcut hayvanlar için süre 31.12.2025'e uzatıldı ve yeni doğanlar için başvuru süresi 3 aydan 6 aya çıkarıldı (Geçici Madde 2 ve yeni doğan hükmü). Mikroçip 15 haneli ISO koddur; kürek kemikleri arasına veya boynun sol yanına deri altına uygulanır. Mikroçipi veteriner hekim veya hekim gözetiminde veteriner sağlık teknisyeni/teknikeri uygular. Hayvan sahibi en az 16 yaşında olmalıdır (18 yaş altı veli sorumluluğunda). BELİRSİZ: 31.12.2025 sonrasında yeni bir uzatma yapılıp yapılmadığı doğrulanamadı (Ekim 2026 itibarıyla taranan kaynaklarda yeni uzatma bulunamadı); 6 aylıktan büyük olup kaydı olmayan hayvan artık cezai yaptırım kapsamındadır. Kapsamdaki türler: kedi, köpek, gelincik. Tavşan, kuş ve kemirgenler bu yönetmelikte zorunlu kimliklendirme kapsamında değildir.
Veteriner hekimin PETVET kayıt ve bildirim süreleri
Mikroçip uygulanan hayvan 15 gün içinde PETVET'e kaydedilir ve pasaportu düzenlenir; aşı uygulaması ve sahiplik değişikliği gibi güncellemeler de 15 gün içinde sisteme işlenir.
Yönetmeliğe göre mikroçip uygulanan hayvanlara pasaport düzenlenir ve veri tabanına 15 gün içinde kayıt yapılır. Aşı uygulamaları (özellikle kuduz) pasaporta ve PETVET'e işlenir; güncelleme süresi 15 gün. Sahip tarafından bildirim süreleri: sahiplik devri 60 gün, ölüm 30 gün, kayıp 7 gün, pasaport kaybı/çalınması 60 gün (yeni pasaport 15 gün içinde). SaaS önerisi: aşı kaydı yapıldığında 'PETVET'e işlenmedi' durumunu takip eden ve 15. günden önce uyaran bir görev oluşturun. Yasal düzey: yasal.
Kedi ve köpeklerde kuduz aşısı en erken 12 haftalıkta yapılır (yönetmelik). 3 aydan büyük sahipli kedi ve köpeklerin yılda bir kuduz aşısı yaptırması Türkiye'de zorunlu uygulamadır; aşı pasaporta ve PETVET'e kaydedilir.
Asgari yaş: Kimliklendirme yönetmeliği 'Kuduz aşıları minimum 12 haftalıktan itibaren yapılır' der. Sıklık: Türkiye kuduz için endemik kabul edilir; Bakanlık hayvan hastalıklarıyla mücadele uygulamalarında ve yerel hayvan sağlık zabıtası kararlarında sahipli kedi-köpeğe yıllık kuduz aşısı istenir; aşısız tespit edilen hayvan sahibine 5996 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası uygulanabilir. BELİRSİZ: Yıllık sıklığın dayandığı kesin yönetmelik/genelge maddesi resmi metinden birebir doğrulanamadı; uygulamada 'yılda bir' kesin olarak beklenir. Uluslararası kılavuz farkı: WSAVA, 3 yıllık lisanslı kuduz aşılarında yasa izin veriyorsa 3 yılda bir tekrarlamayı kabul eder, ancak Türkiye'de yasal/idari uygulama yıllıktır; yazılım varsayılanı 12 ay olmalıdır. Kaydı yapan: aşıyı uygulayan veteriner hekim (pasaport + PETVET). Gelincikte (ferret) kuduz aşısı da yurt dışı seyahatte zorunludur; yurt içi yıllık zorunluluk kapsamı BELİRSİZ, klinik pratikte yıllık önerilir.
PETVET'e kaydedilen kedi, köpek ve gelinciklere pasaport düzenlenir; aşılar pasaporta işlenir. Yurt içi seyahatte ve yurt dışı çıkışta pasaport aranır.
Pasaport, mikroçip uygulamasını takiben 15 gün içinde düzenlenir. Kayıp/çalıntı/hasarda sahip 60 gün içinde bildirir. Uluslararası taşımada mikroçip + geçerli pasaport + PETVET kaydı gerekir.
Yurt dışına çıkış / AB'ye giriş: kuduz antikor titrasyonu
Mikroçip → (sonra) kuduz aşısı → aşıdan en az 30 gün sonra akredite laboratuvarda titrasyon testi (≥0,5 IU/ml) → ilk testte sonuç tarihinden itibaren 90 gün bekleme. Kuduz aşısı geçerlilik süresi içinde tekrarlanırsa sonraki seyahatlerde bekleme gerekmez.
Türkiye AB açısından listelenmemiş üçüncü ülke olduğundan AB'ye girişte titrasyon testi ve 3 ay bekleme şarttır (AB 576/2013). Kuduz aşısı mikroçipten SONRA yapılmalıdır, aksi halde geçersiz sayılır. Yolcu başına en fazla 2 hayvan kuralı Bakanlık VSKN sayfasında belirtilmiştir (ticari olmayan hareket için AB'de üst sınır 5'tir; ülkeye göre değişir). Veteriner sağlık sertifikası seyahatten kısa süre önce (Bakanlık sayfasında 2 gün) resmi makamca düzenlenir. AB kuralı gereği kuduz aşısı en erken 12 haftalıkta yapılabildiği ve 30 gün + 90 gün bekleme olduğu için AB'ye girebilecek en küçük yaş pratikte ~7 aydır. Hedef ülkenin güncel kuralları (ör. İngiltere tenya tedavisi, bazı ülkelerde ek şartlar) ayrıca kontrol edilmelidir.
Kimliklendirme/kayıt yaptırmayan sahibe hayvan başına idari para cezası uygulanır: 2024'te 5.772 TL, 2025'te 8.306 TL, 2026'da 10.423 TL (yeniden değerlenmiş). Terk etme cezası çok daha yüksektir.
Dayanak: 5199 s. Kanun md. 28 (kedi/köpek kimliklendirme) ve kayıt dışı bırakmada 5996 s. Kanun hükümleri (yönetmelik md. 20). 2026 tutarları belediye yayını üzerinden alınmıştır; BELİRSİZ: resmi Bakanlık tablosuyla birebir teyit edilemedi. Diğer 2026 kalemleri (aynı kaynak): çevre kirliliği/zarar önleme tedbirlerine aykırılık 8.687 TL, yasak cerrahi müdahale 8.687 TL. Terk etme cezası 2024 için hayvan başına 108.370 TL olarak raporlanmıştır (2026 değeri doğrulanamadı). Kuduz aşısız hayvan için 5996 s. Kanun kapsamındaki ceza tutarı BELİRSİZ.
1 Ocak 2018'den itibaren veteriner reçeteleri elektronik (e-reçete), 1 Mart 2018'den itibaren veteriner tıbbi ürünler İlaç Takip Sistemi üzerinden izlenir.
Sistem, ilaçların izlenebilirliği, tedavilerin kayıt altına alınması ve kalıntı kontrolü amaçlıdır; MERNİS ve TÜRKVET ile entegredir. Pet kliniği açısından: reçeteye tabi veteriner ilaçlar e-reçete ile yazılır; aşı ve ilaç karekodlarının İTS'ye bildirimi yükümlülüğü vardır. BELİRSİZ: pet hayvanlarında uygulanan her aşının İTS'ye ayrıca 'uygulama bildirimi' yapılıp yapılmadığı ve süresi — güncel Talimat ve Uygulama Kılavuzu'ndan kontrol edilmeli. SaaS önerisi: aşı kaydında seri/lot no ve karekod (GTIN+SN) alanı tutun.
Serbest çalışan veteriner hekimler Türk Veteriner Hekimleri Birliği'ne bağlı bölge odalarına kayıtlı olmalıdır; PETVET yetkilendirmesi oda/İl Müdürlüğü üzerinden yürür.
Asgari ücret tarifeleri ve meslek etiği TVHB tarafından belirlenir. BELİRSİZ: PETVET yetkilendirme adımlarının ayrıntısı il müdürlüğüne göre değişebilir.
TÜRKVET ve sığır/manda tanımlama: küpe, doğum bildirimi, pasaport
Sığır cinsi hayvanlar (manda dahil) iki kulağa küpe ile tanımlanır ve TÜRKVET'e (Hayvan Bilgi Sistemi – HBS) kaydedilir. Küpe doğumdan itibaren en geç 20 gün içinde, hayvan doğduğu işletmeyi bu süreden önce terk edecekse terk etmeden önce takılır. Doğum, ölüm ve işletmede zorunlu kesim bilgileri 30 gün içinde İl/İlçe Müdürlüğüne bildirilir. Her sığırın hayvan pasaportu vardır ve işletme değişikliğinde hayvanın yanında bulunur.
Dayanak: Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği (RG 02.12.2011/28130). Not: 2002 tarihli eski yönetmelikte bu süre 6 aydı; güncel 2011 yönetmeliğinde 20 gündür. İşletmeye giriş/çıkış hareketleri 7 gün içinde bildirilir; alım-satımda alıcı ve satıcı pasaportun ilgili kısımlarını imzalar. İl içi nakilde pasaport, iller arası nakilde ayrıca veteriner sağlık raporu aranır; hayvan pazarına yalnızca belgeleri tam hayvanlar girebilir. Kesimhaneler pasaportları kesimden itibaren 7 gün içinde il/ilçe müdürlüğüne teslim eder, sistemden düşüm aynı gün yapılır. 05.09.2025 değişikliği (yürürlük 01.01.2026): düşen küpenin yerine aynı özgün numaralı yeni küpe takılır (önceden idari para cezası + yeni numara uygulanıyordu). 28.06.2026 değişikliği: küpede barkoda ek olarak karekod, turkuaz renk seçeneği; il kodlu küpe 31.12.2026'ya kadar yeni doğanlarda kullanılabilir. Küpesiz/kayıtsız hayvan 'tanımsız' statüsündedir; nakledilemez, idari para cezası uygulanır. Yasal düzey: yasal. BELİRSİZ: hayvan pasaportunun düzenlenme süresi (gün) birincil metinden doğrulanamadı.
Koyun ve keçiler doğumdan itibaren en geç 6 ay içinde (6 aydan önce işletmeden çıkacaksa çıkmadan önce) kulak küpesiyle tanımlanıp kayda alınır. Düşen/silinen küpe 30 gün içinde (göçer/mera hayvancılığında 90 gün) bildirilir. İl içi nakilde 'nakil belgesi', iller arası nakilde veteriner sağlık raporu gerekir.
Dayanak: Koyun ve Keçi Türü Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği; 18.11.2023 (RG 32373) değişikliği 'tanımlı/tanımsız hayvan' ayrımı ve küpesi düşmüş delik kulaklı hayvanlar için taahhütname + yeni küpe usulünü getirdi; 05.09.2025 değişikliği (yürürlük 01.01.2026) ile düşen küpenin yerine aynı numaralı küpe takılabilmektedir. Kayıtlar HBS/TÜRKVET üzerinden tutulur (eski adı KKKS – Koyun Keçi Kayıt Sistemi). Yasal düzey: yasal.
Hayvan hastalıkları ile mücadele ve ihbarı mecburi hastalıklar (5996)
5996 sayılı Kanun md. 4 gereği bulaşıcı hayvan hastalığı veya sebebi belli olmayan hayvan ölümünden haberdar olan herkes (hayvan sahibi, veteriner hekim dahil) durumu Bakanlığa (il/ilçe müdürlüğü, muhtar vb.) ihbar etmekle yükümlüdür. Şap, şarbon, bruselloz, tüberküloz, koyun-keçi çiçeği, PPR, LSD, mavidil, kuduz, sığır vebası, ruam vb. ihbarı mecburi hastalıklardır.
Genelgedeki kordon/karantina süreleri (son iyileşme veya ölümden sonra): şap 30 gün; koyun-keçi çiçeği 28 gün; koyun-keçi vebası (PPR) 28 gün; şarbon 15 gün; mavidil 40 gün; sığırların nodüler ekzantemi (LSD) 28 gün; kuduz – sığır ve tek tırnaklıda 6 ay, koyun-keçide 3 ay; tüberküloz – 60 gün arayla iki negatif test; bruselloz – konjonktival aşı genelgesine göre. Şarbondan ölen hayvan açılmadan 2 m derinliğe bulaşık toprak/altlıkla gömülür. Trakya şaptan aşılı ari (WOAH 2010), koyun-keçi çiçeğinden ari (2022) ve PPR'den korunmuş bölgedir; Trakya'ya duyarlı hayvan sevki özel izne tabidir. Klinik yazılımında 'ihbarı mecburi hastalık şüphesi' seçildiğinde hekime il/ilçe müdürlüğü ihbar uyarısı gösterilmelidir. Yasal düzey: yasal.
Şap, brusella, PPR, koyun-keçi çiçeği, şarbon (ve gerektiğinde LSD) aşılamaları GKGM'nin yıllık programıyla il/ilçe müdürlükleri (resmî veteriner hekim ve VSH teknisyen/teknikeri) tarafından yapılır. 2026 itibarıyla aşı ürün bedeli ve uygulama ücreti hayvan sahibine aittir; sığır ve koyun-keçide bu bedeller hayvan sahibinin muvafakatiyle Bakanlık desteklerinden mahsup edilir (Tebliğ 2026/2).
Serbest veteriner hekimler ihbarı mecburi hastalıklara karşı koruyucu aşı yapmak isterse önceden il/ilçe müdürlüğünden izin almak zorundadır; uygun görülürse izinli tarihler için VETBİS'te 'Serbest Veteriner Hekim (Aşı)' rolü verilir ve günlük aşılanan sayı en geç 1 gün sonra bildirilir. İşletme veteriner hekimleri (tıbbi ürün temin izinli işletmeler) VETBİS'te 'İşletme Veteriner Hekimi' rolüyle aşılarını il müdürlüğünden temin ederek uygulayabilir. Programlı büyükbaş aşılamaları protokolle il/ilçe/köy bazında serbest hekime devredilemez; küçükbaşta brusella, çiçek ve PPR aşıları ıslah projelerinde yetiştirici birliği veteriner hekimlerine protokolle devredilebilir. Yetki devrinde hekim elden ücret alamaz; ödeme Bakanlık muhasebesi üzerinden yapılır. Tüm aşı kayıtları uygulamadan sonra 10 gün içinde (hayvan daha önce işletmeyi terk edecekse önce) VETBİS'e girilmelidir; 10 gün sonra düzeltme yalnızca il sistem sorumlusunca yapılabilir. Aynı anda farklı bölgeye ayrı enjektörle uygulanabilir kombinasyonlar: büyükbaş Şap+Brusella, Şap+LSD, Şap+Kuduz, Şap+E.coli, Şap+Şarbon, Şap+Üçgün; küçükbaş PPR+Çiçek, PPR+Mavidil, PPR+Şap, Şap+Çiçek, Şap+Brusella, Şap+Şarbon. Aşı üreten enstitüler il müdürlükleri dışında kimseye aşı satamaz. Yasal düzey: yasal. BELİRSİZ: 2026 ürün/uygulama ücret tutarları ve hangi aşıların tamamen ücretsiz kaldığı (Döner Sermaye ve Uygulama Ücretleri yönetmeliklerine bağlı) doğrulanamadı.
Gıda değeri olan hayvanlarda veteriner tıbbi ürünün son uygulamasıyla et/süt/yumurta elde edilmesi arasında prospektüsteki kalıntı arınma süresine uymak yasal yükümlülüktür. Hekim reçete/tedavi kaydında arınma süresini belirtmeli; yazılım bitiş tarihini hesaplayıp 'kesime/süte uygun değil' uyarısı vermelidir.
Dayanak: Veteriner Tıbbi Ürünler Hakkında Yönetmelik (RG 24.12.2011/28152) 'kalıntı arınma süresi' tanımı ve 5996 sayılı Kanun kapsamındaki kalıntı mevzuatı (MRL). Gıda hayvanlarında reçeteler e-reçete (VETBİS) üzerinden düzenlenir; uygulanan biyolojik ürünler VETBİS'e kaydedilir. Prospektüs dışı (kaskad) kullanımda AB kuralına paralel olarak asgari et 28 gün, süt 7 gün, yumurta 7 gün arınma uygulanması yaygındır — BELİRSİZ: Türk yönetmeliğinde bu asgari sürelerin güncel madde metni birebir doğrulanamadı. Kesimhanede kalıntı izleme programı uygulanır; arınma süresine uymamak idari para cezası ve ürün imhası doğurur. Yasal düzey: yasal (süreler ürün bazlı).
Hayvan bilgilerine sahibin ve hekimin erişimi (e-Devlet / HBS)
Hayvan sahipleri e-Devlet'te 'Üzerime Kayıtlı Büyükbaş/Küçükbaş Hayvan Listelerini Sorgulama', 'Hayvancılık İşletme Detay Bilgileri Sorgulama' ve 'Hayvan Bilgi Sistemi' hizmetlerini kullanabilir. 'Küpe İle Büyükbaş/Küçükbaş Hayvan Sorgulama' ile küpe numarasından tür, ırk, cinsiyet, doğum tarihi ve aşı durumu sorgulanabilir.
Resmî bir genel API/web servisi bulunamadı (BELİRSİZ). Klinik yazılımı için güvenli yol: işletme numarası + küpe numarasını kaydetmek, hekimin VETBİS/TÜRKVET'e kendi yetkisiyle girmesi, sahibin e-Devlet çıktısını yüklemesi. Küpe sorgu ekranının otomatik/toplu sorgulanması e-Devlet kullanım ilkelerine aykırı olabilir; yalnızca kullanıcının tek tek, kendi başlattığı sorgu önerilir. Yasal düzey: kilavuz.
Anneden geçen antikorlar 8–12 haftaya, bazen 16+ haftaya kadar aşıyı nötralize edebilir; bu yüzden son yavru dozu ≥16 haftada yapılır ve 26. haftada (6 ay) rapel önerilir (WSAVA 2024). Yazılım, 16 haftadan önce bitirilen seriler için uyarı vermelidir.
Köpek/kedi ≥16 haftalık ve geçmişi bilinmiyorsa: core MLV karma için tek doz koruyucudur (WSAVA); birçok klinik 2–4 hafta sonra ikinci doz yapar. Kuduz tek doz, sonra yıllık. Lepto/FeLV her zaman 2 dozluk seriyle başlar.
Yetişkin MLV core aşılarda rapel gecikmesi seriyi yeniden başlatmayı gerektirmez; tek doz yeterlidir. İnaktif/bakteriyel aşılarda (Lepto, FeLV) 2 dozluk seri 12–18 aydan fazla gecikmede baştan yapılmalıdır. Kuduzda süre geçtiyse Türkiye'de yasal ihlal oluşur ve yurt dışı seyahat için titrasyon gerekebilir.
Köpek: küçük ırk ~8+, büyük/dev ırk ~6+ yaş; kedi ~10+ yaş (bazı kaynaklar 7+). 6 ayda bir muayene, yıllık kan/idrar/tansiyon. Yaşlılık aşıyı durdurma nedeni değildir; core aşılar ve yasal kuduz sürdürülür.
Gebe hayvanlarda canlı (MLV) aşılar genellikle önerilmez (özellikle kedide panleukopeni MLV – yavruda serebellar hipoplazi riski); gerekiyorsa inaktif aşı ve prospektüs. İdeal olan çiftleşme öncesi aşıların güncellenmesidir. Gebeliğin son döneminde ve emzirmede anneye antelmintik (Toxocara) protokolü uygulanır.
Ateşli, ağır hasta veya immünsüpresif tedavi alan hayvanın aşısı iyileşmeye kadar ertelenir; kemoterapi alanlarda MLV aşılardan kaçınılır. Yasal kuduz zorunluluğu varsa hekim raporu ile erteleme belgelenmelidir (BELİRSİZ: muafiyet prosedürü).
Aşı sonrası 15–30 dakika klinikte gözlem; yüz şişliği, kusma, kollaps (anafilaksi) için uyarı. Önceki reaksiyon kayda geçirilmeli ve bir sonraki aşıda premedikasyon/ayrı gün planlanmalı. Kedilerde aşı yeri kayıt edilmeli (FISS takibi: 3-2-1 kuralı – 3 ay sonra hâlâ kitle, >2 cm veya 1 ay sonra büyüyorsa biyopsi).
Yasal kuduz: vade tarihinden 30 gün ve 7 gün önce hatırlatma; PETVET'e işleme: aşı gününden itibaren 15 günlük görev; yavru serisi: her doz için 3–4 hafta sonrası; yurt dışı planı: seyahat tarihinden en az 4 ay önce (aşı + 30 gün + titre + 90 gün) uyarı.
Buzağı, kuzu, oğlak ve tay ilk 6 saatte yeterli kolostrum almalıdır. Aşılı anneden gelen antikorlar canlı aşıları (şap, LSD, PPR, çiçek) baskılayabilir: LSD prospektüsü kolostrum almış buzağıların 6 aylığa kadar aşılanmamasını, PPR için 3 aylıktan sonra başlanmasını önerir. Buzağı ishali ve clostridial koruma için gebe anne doğumdan 2–6 hafta önce aşılanmalıdır.
Rev-1 (brusella) gebe koyun-keçide atığa yol açabilir; gebelikte uygulanmaz. Canlı IBR/BVD aşılarında gebe hayvan kullanımı prospektüse bağlıdır. LSD aşısı 8. aya kadar gebe ineklere uygulanmıştır (ders notu). Yazılım, gebe olarak işaretli hayvanda canlı aşı planlanırsa uyarı vermelidir.
Sığır/manda: küpe doğumdan en geç 20 gün içinde, doğum bildirimi 30 gün içinde. Koyun/keçi: küpe en geç 6 ay içinde (işletmeden çıkacaksa önce). Tanımlanmamış hayvan nakledilemez. Yazılım doğum kaydında 'küpe son tarihi' görevini otomatik oluşturmalıdır.
Resmî, yetkilendirilmiş veya izinli serbest hekim tarafından yapılan aşılar uygulamadan sonra 10 gün içinde (hayvan daha önce işletmeyi terk edecekse önce) VETBİS'e kaydedilmelidir; günlük sayılar en geç 1 gün sonra il/ilçeye bildirilir. Klinik yazılımı bunu hatırlatıcı olarak sunmalıdır.
Her tedavi kaydında et ve süt arınma bitiş tarihi hesaplanmalı; bu tarihe kadar hayvan 'kesime/süte uygun değil' olarak işaretlenmelidir. Prospektüs dışı kullanımda asgari et 28 / süt 7 gün (AB paraleli, BELİRSİZ).
Bu veri seti klinik karar desteği içindir; nihai aşı/ilaç protokolünü hekim, hayvanın bireysel risk durumuna ve aşı üreticisinin prospektüsüne göre belirler. 'BELİRSİZ' ile işaretli bilgiler resmi metinden birebir doğrulanamamıştır. Son güncelleme: 12.10.2026.